MY TWI NOTES

TEACHING AND LEARNING HOW TO READ AND WRITE IN TWI

Saturday, June 6, 2020

COVID BERƐ ASƆREYƐ HO NHYEHYƐEƐ

Monyi Nyankopɔn ayɛ!

Twerɛ Kronkron tu yɛn fo sɛ,
"Na mommma yɛnnnyae yɛn ho yɛn ho nhyiamu, sɛdeɛ ebinom yɛ no, na mmom momma yɛntutu yɛn ho yɛn ho fo, berɛ dodoɔ a mohunu sɛ Ɛda no rebɛn." Hebrifoɔ 10:25

Wɔ saa kwan yi so ne akwankyerɛ a Ɔmanpanin ne Asɔre yi Titenani Eric Nyamekye (Ɔsomafoɔ) de ato dwa nti, bɔ mmɔden sɛ wobɛdi saa ahobammɔ ho nhyehyɛeɛ yi so wɔ berɛ a morehyia sɛ afiafie mu adesua  kuo no:

1. Afiafie mu adesua kuo akannifoɔ nhwɛ sɛ nnipa a wɔwɔ ekuo no mu no mmoro 15 sɛdeɛ ɛne honhom a ɛtaa Otitenani akwankyerɛ no akyi no bɛkɔ bɛnkorɔ mu. Wɔbɛtumi akyɛ ekuo a ɛmu nnipa dɔɔso no mu ama ayɛ nketewa. 

2. Wɔ nkonnwa hyehyɛ ne yɛn ho yɛn ho nkutahodie mu no, hwɛ sɛ wobɛtete mo mu bɛyɛ abasafa baako (anamon 3) (1 metre or 3 feet). 

3. Ɛnsɛ sɛ wɔkyea nsam anaa wɔyɛ atuu koraa. Sɛdeɛ woadi kan akyerɛ dada no, wɔbɛtumi afa kwan foforɔ a ɛdi mu so akyea.  

4. Yɛhwehwɛ sɛ ekuo nhyiamubea biara bɛhwɛ sɛ ansa na obiara bɛba nhyiamu no, na ɔde aduro a ɛkum mmoawa mmoawa (hand sanitizer) anaa nsuo a ɛreguo ne samina ahohoro ne nsa.

5. Yɛhyɛ asɔre mma a wɔyare a ne titire yɛ ɛwa, ahoɔhyeɛ na wɔhome a ɛnsisi soɔ no sɛ wɔntena efie na wɔnnye ayaresa. Wɔbɛtumi nso abɔ ekuo no akannifoɔ no amaneɛ.

6. Yɛhwehwɛ sɛ wɔn a wɔkan ntotosoɔ du du ne afɔrebɔ no bɛhyɛ *gloves* wɔ wɔn nsa ho. 

7. Baabi a ɛpono da ahyiayɛbea no ano no, nipa baako nnyina ɛkwan no ano na ɔnhyɛ *gloves* mfa mmuebue ɛpono no mma wɔn a wɔreba nhyiamu no nyinaa sɛdeɛ nnipa bebree mfa wɔn  nsa nkeka ɛpono no nsa no ho. 

8. Afiafie mu adesua kuo akannifoɔ bɛtumi de ahobammɔ pa ho nhyehyɛeɛ agu akwan mu de abɔ ekuo mma no ho ban wɔ wɔn nhyiamu mu. 

Ɔdofoɔ, "Monka nkyerɛ wɔn a wɔn akoma atuo sɛ: Monhyɛ mo ho den, monnsuro, hwɛ, mo Nyankopɔn nie! ɔde aweretɔ, Nyankopɔn ananmuhyɛ na ɛreba. Ɔno na ɔreba abɛgye mo nkwa! Yesaia 35:4

Awurade mfa saa mmerɛ yi mu nto yɛn gyidie a yɛwɔ wɔ Ne mu no mu ne yɛn ho yɛn ho ayɔnko fa mu.  

Onyankopɔn nhyira wo!

Friday, May 22, 2020

AWURADE MPAEBϽ (The Lord's Prayer)

AWURADE MPAEBϽ
Yɛn Agya a wowↄ soro,
Wo din ho nte,
W'ahennie mmra,
Deɛ wopɛ nyɛ asase so,
Sɛdeɛ ɛyɛ ↄsoro,
Ma yɛn yɛn daa aduane nnɛ,
Na fa yɛn mfomsoↄ kyɛ yɛn,
Sɛdeɛ yɛde wↄn a wↄfom yɛn
Na mfa yɛn nkↄ sↄhwɛ mu,
Na yi yɛn firi bↄne mu.
Na wo na ahennie ne ahoↄden 
ne animounyam 
Yɛ wo dea daa, Amen.


Tuesday, June 8, 2010

COP BIBLE STUDY VOL 3 (LESSON 1-2)

NNAWƆTWE 1

ONYANKOPƆN SUBAN A ƐWƆ NIPA MU


(Gen: 1:26 – 27, 5:1,2)



NNIANIMU

Bible kyerεkyerε pεfee sε Onyankopɔn bɔɔ nipa ne sεso ne ne suban so. Nsεmmisa pii nso wɔ saa asεm yi ho. Nyankopɔn ho nimdeε asuafoɔ dodoɔ ho ara bisa sε Nyankopɔn suban a ɔde bɔɔ nipa no ne deεn? anaasε, kwan bεn so na nipa sε Nyankopɔn? Yeinom ne nsεmmisa a yεbεbɔ mmɔden afa adesua yi so ayi ano.



SƐ ONIPA SƐ NYANKOPƆN A, DEƐN NA ƐDA NO ADI?


· Berε a Onyankopɔn bɔɔ onipa no, ɔkaa sε ɔrebɔ no ne suban ne ne nsεso, nanso abɔdeε a kaa no deε, ɔkasaε ara na ne nyinaa baeε.

· Adwen a animdefoɔ kyerε no wɔ Onyankopɔn su a εda adi wɔ nnipa ho a wɔn mu dodoɔ no agye atom no bi nie.

· Agyina a nipa tumi si wɔ papayɔ ne bɔne-yɔ ho: onipa biara tumi fa dwene sε ɔbεyε papa anaasε bɔne.

· Tumi a onipa tumi si agyina sε ɔbεyε deε εtene nko ara berε biara. (1Pet 1:16)

· Dwene a onipa tumi dwene. Abɔdeε mu nyinaa, nipa ne Onyankopɔn nko ara na wɔtumi tie asεm, dwene ho na wɔfiri mu tu anamɔn. (Adam dii kan daa saa su yi adi berε a Onyankopɔn maa no kwan sε ɔntoto abɔdeε din no)

· Honhom mu tebea: Onyankopɔn yε honhom; onipa nso yε honhom a ɔte nipadua mu (1Kor 2:11).

· Onipa tena ase daa: Onipa biara wɔ ɔkra a ɔntumi nsεe da.

· Onipa wɔ atenka tesε Onyankopɔn. Nipa tumi nu ne ho, (Gen 6:6) ne bo tumi fu, (Ex15:7) ɔtwe ninkunu (Ex 20:5) ɔdɔ. (Yoh 3:16)

NSUSUHO:

· Nsonoeε bεn na εda nipa ne mmoa ntam?

· Kwan bεn ho na nipa fa so a, ɔbεtumi asε Onyankopɔn kεse?



NNAWƆTWE 2

DEƐN NTI NA ONYANKOPƆN BƆƆ NIPA SƐ NE SƐSO ?




NNIANIM

Kristofoɔ bi kyerεkyerε sε Onyankopɔn bɔɔ onipa sεdeε ɔbεnya obi ne no afa yɔnkoɔ efiri sε Onyankopɔn yε ankonam a ɔhia obi a ɔne no bεdi nkutaho. Deε Bible ka no wɔ saa asεm yi ho ne sε Onyankopɔn bɔɔ onipa maa n’animuonyam ne ne pε. (Yes 43: 7, Adiy 4:11)

· Onyankopɔn nhia obi a ɔbεgyegye n’ani efiri sε ɔyε Ɔdeneho Teasefoɔ.

· Onyankopɔn nnya mmɔɔ nipa no, na ayɔnkofa pa da ne nyamesu ahodoɔ mmieεnsa (Agya, Ɔba ne Honhom Kronkron) no ntam, a wɔdi nkutaho berε biara ɔdɔ mu.

· Onipa asεdeε titire pa ara ne sε ɔbεsɔ Onyankopɔn ani, na wama Onyankopɔn animounyam ada adi berε biara.

· Yεyε agyidifoɔ yi, εsε sε biribiara a yεyɔ no, yεde da no ase de hyε no animuonyam, εfiri sε ɔno ne yεn bɔfoɔ, yεn wura ne yεn agyenkwa.

· Ɛnsε sε yε yɔ biribiara a εmfa animuonyam mmerε Awurade.

· Nnoɔma a εde animuonyam berε Awurade no bi nie:


v N’asεm ho setie.

v Yεbεda no ase berε biara.

v Yεbεgye no adie.

v Yεde yεn ho bεto ne so.

v Yεbεyε anokwafoɔ.

Ɛsε sε yεma yεn asetena botaeε yε sε, yεde deε yεyɔ, deε yεka ne deε yεsusuo nyinaa bεhyε Awurade animuonyam.



NSUSUHO

· Sε Onyankopɔn ammɔ yε sεdeε yεbεgyegye n’ani a, deε nti na ɔbɔɔ yεn?

· Sε yεka sε monyε adeε nyinaa nhyε Onyankopɔn animuonyam a, aseε ne sεn?

Thursday, April 22, 2010

TWI ADESUA MFITIASEƐ

INTRODUCTION
Welcome to this Twi website.
Twi is a language spoken by most Akans of Ghana, but more than 70 % of Ghanaian can speak it. One thing to take note of the Akans as an ethnic group is that wherever we go, we do not want to leave our language and food behind. As a result, wherever in the world that you find a few of us, you hear us speaking our language.

Most of the articles to be published here will be presented in Twi. The purpose is to promote Twi reading. It will not only help you to learn the language; it will also help you to refresh what you know in order to prevent disuse.

All criticisms and cotributions are welcome!

As a start up, we shall refresh our minds with an introductory lesson on the Twi Alphabet:

This is the Twi alphabet:----TWI NTWERƐDEƐ NIE:

SMALL LETTERS TWI NTWERƐDEƐ NKETEWA
===========
a b d e ε f g h i k l m n o ɔ p r s t u w y

CAPITAL LETTERS TWI NTWERƐDEƐ AKƐSEƐ
============
A B D E Ɛ F G H I K L M N O Ɔ P R S T U W Y

Ɛnne Nnyegyeeε: Vowels
'a' is pronouced like 'a' in 'mat' ---- fa === to take
'e' is pronounced like 'i' in 'bid' ---- efie === house
'ε' is pronounced like 'e' in 'bed' ---- abε === palm tree
'i' is pronounced like 'e' in 'bead' ---- di ==== to eat
'o' is pronounced like 'o' in 'book' ---- onipa === human being
'ɔ' is pronounced like 'o' in 'box' ---- kɔ === to eat
'u' is pronounced like 'oo' in 'book'---- su ==== to cry

Apart for these, there are certain vowels pronoounced through combinations which may not have English subbstitutes:
'dw' = ------adwuma ------ job, occupation
tw = -------- twe ===== to pull
hw = wh wheel ====== hwehwε ===== to search
gy = j judge ------gyina ======= to stop
ky = ch church ----- kyere ====== to catch

We shall end the lesson for the day. Stay blessed and stay in touch.

Ɛha na yεde adesua yi bεsie. Berε foforɔ mu, yεbεtoa so.

CONTACT: +233244137880
boachieansah@gmail.com

Followers